حاضر گروه مورد نظر ما بزرگتر از آن است كه در آغاز فكر مىكرديم . ما بىصبرانه در انتظار چاپ كامل آثار گرگورى كيونيادس ( پايان قرن سيزدهم و آغاز قرن چهاردهم ميلادى ) كه به وسيلهء ديويدونگرى در دانشگاه براون صورت مىپذير هستيم ؛ زيرا نسخهء خطى بيزانسى حاوى نمودار « جفت طوسى » و مدل حركت قمر - كه قبلا به دست نويگه بائر چاپ شد - و همچنين بسيارى از آثار كيونيادس را دربر دارد . يكى از اين آثار اختصاصا به اخترشناسى نظرى پرداخته و مدل‌هاى مربوط به نمودارها را نگاهدارى مىكند . اين سخن نه بدان معناست كه ما بايد پژوهش براى ساير كانال‌هاى ارتباطى بين اروپاى دوره‌ى نوزايى و شرق را متوقف كنيم . ما نبايد همواره چنين بينديشيم كه ارتباط شرق و غرب فقط از رهگذر متون صورت مىپذيرفته است ، يا گمان كنيم كه اهميت تاريخى مكتب مراغه تنها بايد از زاويهء بازتاب اروپايى آن ديده شود . « 1 » شهيد اوّل ( 734 - 786 ق ) محمد بن جمال الدّين مكّى عاملى ، فقيه ، حكيم ، رجالى ، مفسر ، اديب ، منجم و هيوى سده هشتم در جزين جبل عامل در خانوادهء علم و دين ديده به جهان گشود ، آموزش‌هاى ابتدايى را در زادگاه خود نزد پدر دانشمندش فرا گرفت ، آن‌گاه به حلّه ، كربلا ، بغداد ، مكه ، مدينه ، شام و بيت المقدس مسافرت كرد ، در حلّه از محضر فخر المحققين فرزند دانشمند علامه حلى و ديگران همچون ابن نما ، ابن ابى الفوارس و ابن معيّه و عميد الدّين و ضياء الدّين دانش

--> ( 1 ) . برگرفته به اختصار از مجله تحقيقات اسلامى ص 61 و بعد ، نشريه دايرةالمعارف اسلامى ، سال هشتم ، شماره 1 و 2 ، 1372 ش .